06 mar Pompa ciepła: męska rzecz! (1)

Czy wiesz, że Twoja lodówka również grzeje? Pewnie, że wiesz! Czyli – masz już całkiem niezłe pojęcie o ogrzewaniu domu z wykorzystaniem pompy ciepła. Dziewczyny, które liczą w tym wpisie na kolejne moje pseudoromantyczne uniesienia uprzejmie przepraszam i proszę o przekazanie bloga panom – ta wiedza może im się przydać! 🙂 No, chyba, że robicie w domu za faceta, w takiej sytuacji:  voilà!

Dzisiaj mamy tekst o ogrzewaniu domu przy pomocy pompy ciepła. Piszemy znów na własnym przykładzie, od późnej jesieni korzystamy bowiem z jej dobrodziejstw i złowiliśmy już trochę osobistych refleksji.

Najpierw jednak dłuższa retrospekcja. Ważna, ponieważ chcąc mówić o pompie ciepła, powinniśmy w miarę precyzyjnie opisać miejsce jej instalacji. Na prawie półhektarowej działce, która stała się naszą własnością, poprzedni właściciele postawili niewielki dom i 140-metrową oborę. Ściany obory zbudowano z pojedynczej warstwy żużlobetonowych pustaków. Budynek składa się z trzech pomieszczeń i położonego nad nimi strychu.

Widzicie ten obiekt na głównym zdjęciu do tego wpisu. Tak wygląda obora po remoncie, zimową porą… 🙂

To była zresztą pierwsza nasza inwestycja: wymiana dachu nad oborą. Starą, nadpaloną i zgniłą więźbę dachową zastąpiliśmy nową. Wymieniliśmy eternit na blachodachówkę (Rukki Finnera), a na nowym dachu położyliśmy panele fotowoltaiczne o mocy energetycznej 10 kW, o których jeszcze napiszemy.

Z obory będzie dom

Po dwóch latach jedno z trzech pomieszczeń obory (50 mkw) zaadaptowaliśmy na dwa pokoje z osobnymi łazienkami i aneksem kuchennym. Posadzka w tej części domu ułożona została bezpośrednio na gruncie, musiała więc być bardzo dobrze zaizolowana.

Ma grubość ponad 40 centymetrów, w trzech warstwach: wylewka chudego betonu, dwie warstwy (razem 24 cm) styroduru i betonowy jastrych, na którym ułożone są rurki ogrzewania podłogowego (oczywiście z izolacją termiczną od spodu). Podłogi wykonano z gresu.

Z pozostałej części budynku usunęliśmy tony gruzu, żelastwa, starej słomy i szkła. Ściany domu zostały wzmocnione, a całość ocieplona. Jeśli starczy nam pieniędzy, kiedyś zmodernizujemy całą resztę – jedno duże pomieszczenie będzie salonem, a poddasze zyska charakter użytkowy i powstaną na nim dwa odrębne mieszkania.

W ostatnim, najmniejszym pomieszczeniu ulokowaliśmy maszynownię. W maszynowni mieści się inwerter do fotowoltaiki, dwa bojlery do ciepłej wody oraz dwie jednostki i instalacja pompy ciepła. Realnie rzecz biorąc – mamy zatem 140-metrowy budynek (z docelowo użytkowym poddaszem), w którym obecnie wykorzystywany jest 50-metrowy segment.

Co to jest pompa ciepła?

Jak to ogrzać? Jakie rozwiązanie przyjąć? Nie chcieliśmy ogrzewania elektrycznego, ponieważ nasza instalacja fotowoltaiczna nie byłaby w stanie efektywnie obsłużyć całej posesji (łącznie to dzisiaj już trzy budynki). Nie chcieliśmy ogrzewania olejowego, pieców na pelet i tym bardziej – na węgiel. Szukaliśmy systemu ekologicznego, bezobsługowego (lata płyną…) i efektywnego, wybór padł więc na pompę ciepła.

Laik taki jak ja zapytał najpierw: pompa ciepła – z czym to się je? Jeden z fachowców, którego poprosiłem o krótkie streszczenie technologii pompy ciepła, zapytał czy mam w domu lodówkę? Lodówka wewnątrz chłodzi, ale na zewnątrz oddaje część swojej energii cieplnej. Pompa ciepła to coś w rodzaju odwróconej lodówki: zamiast chłodzić – zasysa powietrze z otoczenia, spręża je, a ciepło ze sprężania oddaje do instalacji we wnętrzu budynku.

Dzięki sprężarce pompa pobiera ciepło z otoczenia (specjaliści mówią – z tzw. dolnego źródła). Tym źródłem może być woda, grunt lub powietrze. Następnie oddaje ciepło w wymienniku do tzw. górnego źródła, czyli w naszym przypadku do rur ogrzewania podłogowego albo grzejników. Nie emituje przy tym żadnych szkodliwych substancji, korzysta jedynie z zasilającego ją prądu.

Jak to funkcjonuje? Mechanizm działania pompy ciepła najprościej przedstawia film wyprodukowany przez firmę Vaillant:

Dlaczego właśnie pompa ciepła?

To najmniej inwazyjne rozwiązanie – orzekliśmy. Nie zużywa tyle energii  ile tradycyjne elektryczne ogrzewanie podłogowe. I przede wszystkim nie ma spalin. Nie ma też żadnych innych uciążliwości związanych z dodatkowym spalaniem drewna, paliwa gazowego, węgla czy peletu. Jest bezobsługowe. Zajmuje mało miejsca. Jest ekologiczne, łatwe do sterowania, wydajne.

Czynnikiem grzewczym wypełniającym rurki ogrzewania podłogowego jest glikol. Z powodów oczywistych: jeśli budynek nie będzie ogrzewany, sieć nie zamarznie. Musieliśmy dostosować pompę ciepła do potrzeb energetycznych całego budynku, nawet jeśli teraz w użytkowaniu pozostaje zaledwie 1/6 jego powierzchni.

Kluczowym zadaniem był wybór rodzaju pompy ciepłej. Jak napisałem powyżej – jej źródłem może być albo ciepło pozyskiwane z gruntu (odwiert), albo z powietrza lub wody. To pierwsze rozwiązanie jest najbardziej efektywne – otwór wierci się do poziomu niższego nawet niż 100 metrów w głąb ziemi – ale jest jednocześnie najdroższe.

Odwierty podnoszą koszt budowy średnio o co najmniej 20-30 procent. Dodatkowo jednym z warunków jest niski poziom wód gruntowych. Można też instalację źródła dolnego rozłożyć poziomo, ale to wymagałoby kolejnych rozkopów i sporej powierzchni pod instalację.

Ogrzewanie wodne można by zastosować, gdybyśmy znaleźli pod ziemią warstwę wodonośną lub mieli miejsce na spory zbiornik wodny. Tu uwarunkowania dyktowane są przez skład chemiczny wody, jej zasoby i ewentualne zanieczyszczenia.

Nasz wybór

Wybór padł więc na pompę powietrzną, która czerpie ciepło prosto z otoczenia. Mieliśmy wątpliwości: co dzieje się wtedy, gdy temperatury na zewnątrz są ujemne, albo wręcz bardzo ujemne? W końcu mieszkamy na Podlasiu…

Cóż, faktem jest, że wraz ze spadkiem poziomu temperatur obniża się efektywność pompy ciepła. Kiedy na zewnątrz panuje minus 20, w urządzeniu włącza się grzałka elektryczna podgrzewająca dodatkowo obieg glikol w instalacji. Założyliśmy jednak, że takich dni, nawet na Podlasiu, zdarza się teraz coraz mniej, a jeśli już występują, mróz utrzymuje się przez kilka lub góra kilkanaście dni. Trudno, w takich chwilach dogrzewamy się energią elektryczną. Ale mamy przecież fotowoltaikę…

Istotnym elementem wzmacniającym efektywność instalacji z użyciem pompy ciepła jest maksymalnie dobre ocieplenie domu. Tutaj jesteśmy dopiero w połowie drogi – budynek wprawdzie ma ocieplone ściany, ale na wykończenie wełną mineralną czeka wciąż całe poddasze. A to oznacza, że część ciepła ucieka poprzez płytę stropową i nieocieplony dach.

Prowizoryczny (i skutecznym) ratunkiem było tej zimy – to pierwsza zima z pompą ciepła – ułożenie 12-centymetrowej warstwy styropianu podłogowego, który czeka na swoją kolej przy okazji kolejnych etapów modernizacji. Efekt był odczuwalny natychmiast: temperatura w ogrzewanych pomieszczeniach podniosła się aż o 3 stopnie!

Pompa na zimę i… lato

Czy w pokojach jest ciepło? Odpowiem krótko: na początku narzekaliśmy, ale teraz jest jak w bajce. Narzekaliśmy, ponieważ płyta posadzki, położona wczesną jesienią, musiała się dobrze rozgrzać, podobnie jak świeżo wymurowane ściany. Trwało to ponad miesiąc, później zaczęliśmy odczuwać efekty grzania. Jest bardzo dobrze!

Tak wygląda główna jednostka pompy stojąca na zewnątrz domu:

A tak prezentujÄ… siÄ™ urzÄ…dzenia wewnÄ…trz maszynowni…

Jaką markę wybraliśmy? Vaillanta. Z wielu powodów, przede wszystkim – z powodu elastyczności cenowej i wykonawczej (potrafili się dostosować do naszych terminów), ale przede wszystkim z uwagi na jakość obsługi klienta. Zmilczę moją opinię o konkretnych konkurentach – jeden nie odezwał się na żaden z kilku maili, mimo wypełnienia formularzy kontaktowych. Drugi odesłał  nas we wrześniu na terminy lutowe, a trzeci rzucił na odczepnego cenę 80 tysięcy złotych. Nasz ostateczny wybór  kosztował połowę tego…

Cieszymy się więc pompą ciepła od Vaillanta i cieszymy się nią także z nietypowego powodu: latem może nam służyć jako… klimatyzator! W najgorętsze dni wychłodzimy pomieszczenia od strony podłogi 🙂 Taka jest sprytna!

Jacek

W KOLEJNEJ CZĘŚCI: o mitach związanych z pompą ciepła, kosztach eksploatacji, efektach użytkowania

PS. Ten tekst nie powstał we współpracy z Vaillantem, zawiera wyłącznie nasze prywatne oceny